Opis miast prowincji poznańskiej z roku 1864. Niestety autor nie podaje źródeł, choć wydaje się, że pochodzą one z roczników statystycznych lub – bardziej prawdopodobne – z tabel podatkowych. Interesujące jest porównanie z innymi miastami o wielkości obecnie zbliżonej do Nowego Tomyśla. – do Zbąszynia i Lwówka – znacznie starszymi miastami.
Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Stadtbuch des landes Posen von Heinrich Wuttke 1864
Tłumaczenie Przemek Mierzejewski. Moje uwagi – w nawiasach.
„Die letzte Windmühle von Neutomischel“ (Ostatni wiatrak w Nowym Tomyślu).
Tłumaczenie artykułu, który ukazał się w niemieckim wydawnictwie „Jahrbuch Weichsel-Warthe” (rok wydania 2001) Rocznik Wisły i Warty 2001. Jest to wydawnictwo stowarzyszenia Landesmannschaft Weisel-Warthe (Ziomkowstwo Wisły-Warty) i swoją treścia przypomina nasz Przegląd Nowotomyski. Autorem jest przedwojenny mieszkaniec Nowego Tomyśla – Arno Kraft , autor książki i Nowym Tomyślu i okolicach „… und dazwischen Neutomischel” („i pomiędzy Nowym Tomyślem”), która jest zbiorem wspomnień i historii okolicznych wsi i miejscowości. Poniższy tekst dotyczy powstania Borui Kościelnej. W tekście autor wykorzystał dziennik cechu młynarzy, którego oryginał znajduje się w nowotomyskiej bibliotece powiatowej. Tłumaczenie: Remigiusz Ratajczak oraz Przemysław Mierzejewski. W nawiasach kwadratowych uwagi tłumaczy. Zdjęcia pochodzą z Biblioteki Powiatowej oraz zdjęcia wiatraka z Borui Kościelnej są mojego autorstwa. Zdjęcia archiwalne pochodzą od autora tekstu Arno Krafta. tekst opublikowany za zgodą Landesmannschaft Weisel-Warthe i Arno Krafta.
20-05-2008 Zgodnie z sugestią autora – pana Arno Krafta – usunąłem zdjęcia i pocztówki.
Czytaj dalej…
Poniższy artykuł jest tłumaczeniem tekstu, który ukazał się w niemieckim wydawnictwie „Jahrbuch Weichsel-Warthe” (rok wydania 2002) Rocznik Wisły i Warty 2002. Jest to wydawnictwo stowarzyszenia Landesmannschaft Weisel-Warthe (Ziomkowstwo Wisły-Warty) i swoją treścią przypomina nasz Przegląd Nowotomyski. Autorem jest przedwojenny mieszkaniec Nowego Tomyśla Arno Kraft, autor książki i Nowym Tomyślu i okolicach „… und dazwischen Neutomischel” („a pomiędzy Nowym Tomyślem”), która jest zbiorem wspomnień i historii okolicznych wsi i miejscowości. Poniższy tekst dotyczy powstania Borui Kościelnej. Tłumaczenie: Remigiusz Ratajczak, Przemysław Mierzejewski. W nawiasach kwadratowych uwagi tłumaczy. Zdjęcia współczesne są mojego autorstwa, kopie starych pocztówek pochodzą od autora Arno Krafta.
20-05-2008 Zgodnie z sugestią autora pana Arno Krafta usunąłem zdjęcia i pocztówki.
Poniżej tekst „Krótkiej kroniki miasta Nowy Tomyśl – okolicznościowa broszura wydanej z okazji stulecia powstania miasta zebrana przez Th.[odore] Stroedicke – przełożony czcigodnej szkoły męskiej” .Tekst jest w języku niemieckim
Kronika napisana jest z niemieckiego punktu widzenia i brak w niej jakiejkolwiek wzmianki o polskich mieszkańcach Nowego Tomyśla. W 1885 roku w Nowym Tomyślu mieszkało 1503 mieszkańców (1097 ewangelików -można założyć że Niemców, 223 katolików w tym przypadku można założyć, że ok 200 to Polacy i 183 Żydów). Autor w poniższym tekście szczególnie mocno podkreśla, że jako datę powstania miasta należy przyjąć dokument lokacyjny Feliksa Szołdrskiego, a nie datę nadania przywileju przez króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Z niemieckiego przetłumaczył Maciej Kaczmarek i Przemek Mierzejewski, Książka ta jest w wersji elektronicznej w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej„Kurzgefasste Chronik der Stadt Neutomischel” . pd adresem
Ilustracje pochodzą z tej kroniki.
Poniżej tekst przywileju Feliksa Szołdrskiego z dnia 18 lutego 1788 roku. Tekst nie zachował się w języku polskim, a tylko jest znany w tłumaczeniu niemieckim w księżce „Kurzgefasste Chronik der Stadt Neutomischel” napisana w 1888 przez Theodora Stroedicke. Z niemieckiego przetłumaczył Przemek Mierzejewski, Książka ta jest w wersji elektronicznej w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej
W jaki sposób w posiadaniu Szołdrskich znalazły się okolice Nowego Tomyśla?
Szołdrscy posiedli dobra tomyskie poprzez małżeństwo (w roku 1698) dziadka Feliksa – Ludwika Szołdrskiego z protestantką Bogumiła Marianną Unrug, która wniosła klucz tomyski w wianie. Przeszła na katolicyzm w 1712 roku.
A kim byli poprzedni właściciele?
Nie można jednoznacznie stwierdzić skąd pochodzi nazwa Tomyśl. Najbardziej prawdopodobne jest, że pochodzi od imienia założyciela (może Tomisław) ,a może wywiedzione zostało od nazwy Wytomyśl, najstarszej miejscowości z naszej okolicy. Kolejnymi właścicielami były rodziny Ostrorogów Lwowskich, Opalińskich, Unrugów, Szołdrskich, a później von Haugsdorf, von Poncet.
FELIKS ANTONI IGNACY SZOŁDRSKI herbu Łodzia urodzony 30 maja 1736r. w Kórniku, zmarł 20 sierpnia 1795r. w Kórniku. Został pochowany 4 września 1795 r. w kościele parafialnym w Czempiniu (pod kaplicą Matki Boskiej Różańcowej) przez opata przemęckiego Jan Józefa Szołdrskiego.Chorował od kwietnia 1795.
Był jedynym dzieckiem Stefana Szołdrskiego (ur. w roku 1712, zm. 26 lutego 1737 r.) – starosty łęczyckiego i Teofili z Działyńskich (kórnickiej Białej Damy), które dożyło wieku dorosłego (miał jeszcze rodzeństwo Ludwika i Mariannę). Jego rodzice wzięli ślub w 1732 roku. Były wychowywany przez matkę, ponieważ gdy miał rok zmarł jego ojciec. Matka w 1748 roku powtórnie wyszła za mąż za Aleksandra Hilarego Potulickiego (starostę borzechowskiego) i z tego związku w roku 1750 urodziła się Karolina Potulicka czyli przyrodnia siostra Feliksa. Rozwiedli się w 1754 r. Feliks ożenił się z Katarzyną Lipską, jednak małżeństwo nie trwało zbyt długo. Rozwiedziony zmarł bezpotomnie. Zapisał swój majątek stryjecznemu wnukowi (wnukowi stryjka Władysława) – Wiktorowi Szołdrskiemu (1775-1830).
Najważniejszy dokument w życiu każdego miasta to przywilej lokacyjny. Nasze miasto zostało lokowane przez ostatniego króla Stanisława Augusta w 22-gim roku jego panowania – 8 kwietnia 1786 na prośbę Felixa Szołdrskiego – katolickiego polskiego właściciela gruntów dla ewangelickich przeważnie niemieckich osadników na prawie olęderskim. Cytowany poniżej tekst jest wpisem w Księgach Kancelaryjnych. Tekst przywileju jest standardowy i nie różni się zasadniczo od przywilejów miejskich dla innych miast (poza wyznaczeniem innych dni targowych oraz różnicami w zwierzchnictwie sądowym)
Wykonanie: Piotr Mierzejewski
