Położenie kamienia węgielnego pod nowy kościół w Jastrzębsku Starym – 1913

Jastrzębsko Stare (9-10-2009 Foto:PM)

Jastrzębsko Stare (9-10-2009 Foto:PM)

W numerze Kreisblatt z 2 maja 1913 (35/1913) opublikowano krótką relację z wmurowania kamienia węgielnego pod nowy kościół w Starym Jastrzębsku, które miało miejsce dzień wcześniej, 1 maja 1913 roku. http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=313290

Jastrzębsko Stare. Tutejsza gmina ewangelicka świętowała w dniu Wniebowstąpienia Pańskiego (1 maja 1913) o 15:00 wmurowanie kamienia węgielnego pod nowy kościół.
Czytaj dalej…


Gdzie jest ulica Tylna?

W roku 1836 w Nowym Tomyślu było 86 różnego rodzaju budowli, skupionych przy dwóch rynkach, ulicy Poznańskiej i Mickiewicza, a pierwotna numeracja nadana w roku 1836 dla celów ubezpieczeniowych została zmieniona dopiero prawie 100 lat później. Numery budynków powstałych później były nadawane jako kolejne. W wyniku tego mogło się zdarzyć,  że budynek 85 sąsiadował z budynkiem 188. Numeracja ta nie była wykorzystywana w korespondencji, a adresy pocztowe nie zawierały nazw ulic ani numerów, tylko nazwisko i imię adresata.  I to na długie lata wystarczało, aby list dotarł do właściwej osoby.
Czytaj w PDF

(Numery podane w nawiasach odnoszą się do pierwotnej numeracji budynków.)
Na podstawie:
Archiwum Państwowe w Poznaniu,
4385 Akta Miasta Nowy Tomyśl,
sygn. 2 „Beschreibung sämtlicher Gebäude in der Stadt Neutomischel“
436 Urząd Katastralny w Nowym Tomyślu,
sygn. 74 Verhandlungen über die Vermessung und Einschät-zung Gemeinde Neutomysl
sygn. 445 Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1866 – 1899
sygn. 537 Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1900 – 1934

Czytaj dalej…


Piekarnia Otto Josta

1942 widok ze Starego Rynku na ul. Mickiewicza, w 3. domu po prawej była piekarnia Josta

1942 widok ze Starego Rynku na ul. Mickiewicza, w 3. domu po prawej była piekarnia Josta.

Siegfried Reinhardt urodzony w Krośnie Odrzańskim, nadesłał zachowane zdjęcia i swoje wspomnienia o swoim dziadku mistrzu piekarskim Otto Joście. On sam jako dziecko bywał często u swoich dziadków w Nowym Tomyślu, ponieważ rodzice pracowali jako marynarze śródlądowi, a on był za mały aby towarzyszyć im w długich podróżach. To zmieniło się dopiero jak poszedł do szkoły. Od tego czasu odwiedzał dziadków w Nowym Tomyślu tylko w czasie ferii. Więź między dziadkami i wnukiem była bardzo głęboka, i wiodła do tego, że po tym jak w roku 1949 stracił oboje rodziców, jego dziadkowie przejęli nad nim opiekę.

Pan Reinhardt jest też jeszcze w inny, także pośredni, sposób związany z Nowym Tomyślem. Na przełomie lat 1939 i 1940 przesiedliła się z Miedzichowa do Nowego Tomyśla rodzina Müller. Przez tę rodzinę został przejęty sklep rodziny Pilatschek, który znajdował się na ulicy Mickiewicza, gdy ci, aby powiększyć swój interes, przenieśli się w kierunku dworca. Sklep ten znajdował się tylko 2 domy dalej od piekarni Jost i rodzina Müller zajmowała się wyplatanie koszyków i sprzedażą zabawek [dziś Mickiewicza 15]. Hannelore Müller, córka państwa Müller, została wiele lat później gdy znowu spotkali się w Berlinie, panią Reinhardt i razem świętowali swoje złote gody.

* * *

Wspomnienia zostały uzupełnione przez pana Bernarda Kaźmierczaka, ówczesnego pomocnika w piekarni pana Josta, syna właściciela zakładu produkującego cukierki przed wojną w Nowym Tomyślu [patrz więcej]. Dodatkowe informacje dostarczyła rodzina Starostów, która po wojnie przejęła piekarnię i prowadzili ją jeszcze przez kilka lat, zanim ostatecznie została zamknięta.

Czytaj dalej…


Starosta nakazał rozebrać wieżę – 1941

NT11_01B_001_kosciol_ewangelicki

Wieża kościoła na pl. Chopina po pożarze z 20 grudnia 1916.
Ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego.

Poniższy tekst ukazał się w tradycyjnej formie z okazji spaceru historycznego  9 czerwca 2013.  Link do artykułu w formie gazetki.

Istnieją zdjęcia ukazujące wieżę w ostatniej fazie istnienia, z widocznymi podparciami. Niestety nie wiadomo, kto jest ich właścicielem i więc nie mamy zgody na publikację.

Na podstawie: Archiwum Państwowe w Poznaniu, 893 Konsystorz Ewangelicki w Poznaniu, sygn. 5367 ”Bauten und Reparaturen an der evangelischen Kirche”

Czytaj dalej…


Ja, Johan Fridrich Stelzer rodziłem się…

Ja, Johan Fridrich Stelzer rodziłem się …. (Źródło:SKANSEN BUDOWNICTWA LUDOWEGO w Wolsztynie)

Co wiemy o latach 1731 – 1773 i o życiu na wsiach, o ludziach, którzy się tam osiedlili? Na to pytanie można prosto odpowiedzieć: właściwie nic!

Ta odpowiedź prowadzi do wniosku, że dziś nikt nie może jednoznacznie określić, skąd przybyli osadnicy. Było, jest i będzie wiele domysłów, które być może nawet są trafne, ale dokumentów o pochodzeniu Olędrów nie znaleziono. Także rzeczywiste przesłanki, dla jakich osadnicy zdecydowali się wyjechać ze swoich rodzinnych stron nie są do końca oczywiste. Wymieniana jest ucieczka z powodu przyznawania się do religii protestanckiej i wynikających z tego prześladowań, a może po prostu pomimo trudów osiedlania się marzyli o swojej własnej ziemi.
[Oryginalny tekst napisany przez Gudrun Tabbert, przetłumaczył Przemek Mierzejewski]

Jako jeden z nielicznych dowodów dotyczący historii wsi olęderskich, to pieczęcie tychże wsi (każda miała swoją odrębną), i odkryte na nich przez K.E. Goldmanna daty. Zostało to opisane tutaj: http://oledry.pl/?p=660
Inną rzeczą z tego czasu, do tej pory braną w niewielkim stopniu pod uwagę, jest niepozorna kartka.
Wspomniana kartka została znaleziona  przy okazji prac rozbiórkowych stodoły z Sękowa (Zinskowo). Stodoła była zbudowana jeszcze starym sposobem Olędrów, a stanęła na przeszkodzie dla nowej budowli. Aby zachować ją dla potomności, została z pietyzmem rozebrana na poszczególne elementy, przeniesiona i odbudowana w Skansenie Budownictwa Ludowego w Wolsztynie. http://www.muzea-wolsztyn.com.pl

Dostaliśmy od dyrekcji muzeum pozwolenie na publikację tej kartki.
Ręcznie zapisane notatki na tej kartce zaczynają się od słów (oryginalna pisownia imion):
Czytaj dalej…


Rozporządzenie o przyłączeniu się do miejskich wodociągów 1913/1914

Studnia na ulicy Dworcowej [Piłsudskiego] – ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego.

Tekst napisała Gudrun Tabbert. Tłumaczenie Przemek Mierzejewski.

Czy można zmusić właściciela parceli, aby przyłączył swoją działkę do miejskiego wodociągu?”.  Tak brzmi tytuł prasowego artykułu, który był zamieszczony w starych aktach dotyczących budowy wodociągu w Nowym Tomyślu.

To pytanie zapewne stawiał sobie również Magistrat, gdy zaczął planować budowę wodociągów.  Mieszkańcy powinni ustawowo po zakończeniu i uruchomieniu wodociągów przecież zapłacić za coś, co do tej pory używali za darmo, bo przecież mieszczanie z Nowego Tomyśla, o ile wiadomo, nie mieli do tej pory  problemów z jakością wody, która była czerpana z publicznych studni. I trzeba było z góry przygotować się na protesty mieszkańców. Czytaj dalej…


Ciemności w Nowym Tomyślu (1902)

Ciemności w Nowym Tomyślu  – Foto. Przemek Mierzejewski

Poniższy tekst wskazuje, że problemy z oświetleniem miasta nie są nowe. Opisywane w nim zdarzenie miało miejsce latem 1902, a więc jeszcze przed uruchomieniem gazowni miejskiej 15 września 1903 roku. Po przeczytaniu artykułu, nadal – wg mnie – bez odpowiedzi pozostanie pytanie, w jaki sposób były wtedy oświetlane ulice.

Tekst – Gudrun Tabbert, tłumaczenie – Przemek Mierzejewski
Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu –Akta miasta Nowy Tomyśl sygn. 77 “Städte-Ordnung in der Stadt Neutomischel”
http://szukajwarchiwach.pl/53/325/0/-/770
Czytaj dalej…


Plac Cesarza Wilhelma w Nowym Tomyślu (1913)

Niemieccy żołnierze z lazaretu – sierpień 1915 – Ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego

Fontanna w parku – fot. Gudrun Tabbert

Nikt z pytanych,  którzy przechadzają się  parkiem przy ulicy Musiała i odpoczywają przy fontannie lub też bawili się przy niej w dzieciństwie, nie wie, że ten park, od dawna już zapomniany i dawno już nie istniejący, był Placem Cesarza Wilhelma. To samo dotyczy historii kamienia upamiętniającego 100-lecie „wojny wyzwoleńczej” i 25. jubileusz panowania króla Prus i cesarza Wilhelma II, a postawionego  w tym samym czasie na placu. Kamień został odsłonięty 22 czerwca 1913 roku [Chodzi o napoleońską wojnę rosyjsko–francuską w 1813r. Krótka przerwa w zaborze, w  czasie istnienia Księstwa Warszawskiego, została przerwana przez marsz wojsk rosyjskich, który zakończył się w Paryżu. Dla nas to wydarzenie przyniosło ponowny zabór pruski].

O kamieniu nikt nie pamięta, ponieważ stał krótko i został rozebrany latem 1921 roku.

[Artykuł autorstwa Gudrun Tabbert, tłumaczenie - Przemek Mierzejewski]
Zródła: Archiwum Państwowe w Poznaniu, 4385/Akta miasta Nowy Tomyśl sygn. 20 Anlegung des Kaiser Wilhelm Platzes [Ustanowienie placu Cesarza Wilhelma] i sygn. 244 Protokolle Stadtverordnetenversammlung [Protokoły Rady Miasta]

Czytaj dalej…


Wybory do rad miejskich 1919 – przygotowania

widok na Nowy Tomyśl - ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego

Pierwsze wybory samorządowe odbyły się 25 marca 1919. W lokalnej gazecie o podwójnej nazwie “Gazeta powiatowa na pow. Nowo-Tomyski, Kreis-Blatt für den Kreis Neutomischel“  Nr. 24 – środa, 26 lutego 1919, zostało opublikowane w języku niemieckim rozporządzenie dotyczące wyborów do rad miejskich. Oryginał opublikowanay został w Tygodniku Urzędowym Naczelnej Rady Ludowej 1919.02.13 nr 5 (pisownia oryginalna). Lista przygotowana przez Gudrun Tabbert.

 

§ 1. Wybory są: ogólne, bezpośrednie, tajne i stósunkowe.

§ 2. Czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje każdemu bez względu na płeć:
1. kto skończył w dniu wyborów lat 20,
2. kto szóstego stycznia 1919 zamieszkiwał w odnośnem mieście.

§ 3.  Ani czynne ani bierne prawo wyborcze nie przysługuje:
1. osobom uniesamowolnionym,
2. osobom, pozbawionym wyrokiem prawomocnym honorowych praw obywatelskich,
3. obcokrajowcom.
Czytaj dalej…


Grudzień – Dezember 2012

1779/80 erbaut als evangelische Kirche – heute Herz Jesu Kirche der katholischen Gemeinde zu Neutomischel.

Kościół zbudowany w latach 1779/80 jako ewangelicki – dziś kościół parafii rzymskokatolickiej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowym Tomyślu.


Starsze wpisy »

Wykonanie: Piotr Mierzejewski