Nowy Tomyśl – kamienie milowe rozwoju – Spacer historyczny 5 czerwca 2016

Krótkie kompendium z historii naszego miasta powstało przy okazji przygotowań do Spaceru Historycznego (5-6-2016). Tym razem spróbujemy ocenić czy plac Niepodległości (Nowy Rynek) ma jakąś tajemnicę?
Poniższy tekst ukazał się w tradycyjnej formie z okazji spaceru historycznego 7 czerwca 2015. Link do artykułu w formie gazetki (wersja A4) oraz (wersja do druku A3)
Pytanie czy Nowy Tomyśl ma jakąś historię, zawsze zachęca mnie do poszukiwania skrawków, które złożone razem stanowią odpowiedź na postawione pytanie.

Na podstawie: Archiwum Państwowe w Poznaniu
4385 Akta Miasta Nowy Tomyśl,
sygn. 2 „Beschreibung sämtlicher Gebäude in der Stadt Neutomischel”
sygn. 6, 7 – „Der jährlich zu erstattende Hauptverwaltungs-bericht 1817-1890”
sygn. 81 „Der Bau des Rathauses – im Allgemeinen”
sygn. 128 „Eisenbahnen und Chausseen”
sygn. 134 „Der Bau einer Wasserleitung„
sygn. 135 „Angelegenheiten des Wasserwerks„
sygn. 184 „Bau: a) des städtischen Wasserwerks, b) des Kreiskrankenhauses„
436 Urząd Katastralny w Nowym Tomyślu,
sygn. 74 „Verhandlungen über die Vermessung und Ein-schätzung Gemeinde Neutomysl„
sygn. 445 „Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1866 – 1899„
sygn. 537 „Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1900 – 1934„
———————————————————————————————————————————-

Jak to się stało, że ambicja wielu pokoleń, mieszkańców wielu narodowości i religii pozwoliła przekształcić nasze miasto z wiejskiego targowiska do miejsca, w którym dziś przyszło nam mieszkać?
Czy to zasługa jednej osoby, czy też ciąg zdarzeń i zaangażowanie wielu pokoleń?

Czytaj dalej…



Śpital / Szpital w Wytomyślu

mapa_szpital_1_haMało kto wie, że w Wytomyślu działał szpital, a raczej szpital pełniący rolę przytułku dla ubogich. Przez lata borykał się z kłopotami finansowymi, aż podupadł strawiony przez pożar. Historię szpitala przybliży nam Jan Bąbelek – mieszkaniec Wytomyśla, miłośnik historii.

Czytaj dalej…


Historia od kościoła do kościoła – Spacer historyczny 7 czerwca 2015

Poniższy tekst ukazał się w tradycyjnej formie z okazji spaceru historycznego 7 czerwca 2015.  Link do artykułu w formie gazetki (wersja A4)  oraz  (wersja do druku A3)
Zawsze aktualne pytanie: czy Nowy Tomyśl ma jakąś historię, zawsze zachęca mnie do poszukiwania skrawków, które złożone razem stanowią odpowiedź na podobne dylematy.

Na podstawie:
Archiwum Państwowe w Poznaniu,
4385 Akta Miasta Nowy Tomyśl,
sygn. 2 „Beschreibung sämtlicher Gebäude in der Stadt Neutomischel“
436 Urząd Katastralny w Nowym Tomyślu,
sygn. 74 Verhandlungen über die Vermessung und Einschät-zung Gemeinde Neutomysl
sygn. 445 Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1866 – 1899
sygn. 537 Grundsteuerrolle Stadt Neutomyśl 1900 – 1934
Czytaj dalej…


Oszust w Nowym Tomyślu – 1911

Mickiewicza, po prawej był sklep siodlarza Knolla - Ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego.

Mickiewicza, po prawej był sklep siodlarza Knolla – Ze zbiorów Wojtka Szkudlarskiego.

Ofiarami szwindla padło dwóch tutejszych handlarzy.

W czwartek, 18 marca 1911, przy fabryce Hermanna Richtera [ulica 3 Stycznia, później fabryka Romana Nitsche] pojawił się rolnik (prawdopodobnie z Kąkolewa), aby kupić maszynę. Ponieważ właśnie nie było jej na składzie, zainteresowany obiecał, że przyjdzie za kilka dni. [Źródło: http://www.wbc.poznan.pl/dlibra) – Amtliches Kreis-Blatt für den Kreis Neutomischel 1911-05-23]
Czytaj dalej…


Wspomnienia Ursuli Timm

Niezwykle rzadko można odnaleźć polskie opracowania o powojennych losach Niemców, którzy nie wyjechali w styczniu czy lutym 1945. Różne były przyczyny. Niektórzy byli już za starzy, inni czekali na powrót ojców czy mężów z niewoli sowieckiej, jeszcze inni mieli czyste sumienie, ponieważ w czasie okupacji nie szkodzili Polakom, więc uważali, że nie mają czego się bać. Znakomita książka Krzysztofa Stryjkowskiego “Położenie osób wpisanych w Wielkopolsce na niemiecką listę narodowościową w latach 1945-1950″ opiera się głównie na dokumentach archiwalnych. Brakuje jednak wspomnień, relacji z życia codziennego czy ciepłego przekazu samych Niemców, przetłumaczonych na język polski.

Wspomnień wysłuchała i spisała Gudrun Tabbert. Tekst tłumaczyła Kamila Rataj.

Czytaj dalej…


100 lat szpitala w Nowym Tomyślu

 Die Planungszeichnung 1912 -Südansicht- erbaut 1913 - Quelle: Staatsarchiv Poznan (1)

Frontowa elewacja szpitala. 1912 Archiwum Państwowe w Poznaniu – Akta miasta Nowy Tomyśl sygn. 69 “Die Verwaltung und Leitung des städtischen Krankenhauses” http://szukajwarchiwach.pl/53/4385/0/1.4/69

Poniższy tekst odleżał się już jakiś czas i tytuł (“100 lat …” ) stracił już na aktualności. Początkowo przyjmowano, że szpital powstał w 1905 roku, czego nie potwierdziły żadnego dokumenty. Dopiero redagowanie tekstów do Szlaku Turystyczno-Historycznego zmusiło do zanurzenia się w dokumenty archiwalne. To jest kolejna cegiełka w “odkrywaniu” historii, szczególnie XIX w. naszego miasta. Opisana poniżej historia dotyczy powstania  szpitala nazywanego wtedy jak i dziś szpitalem powiatowym. Od 1883 istniał w naszym mieście miejski szpital, finansowany ze środków miejskich. Działał do 1913, do czasu uruchomienia powiatowego szpitala.

Jak zwykle wnikliwością i samozaparciem wykazała się Gudrun Tabbert. Tekst tłumaczyła Kamila Rataj.

 

Na podstawie dokumentów z Archiwum Państwowym w Poznaniu:

Akta miasta Nowy Tomyśl sygn. 69 “Die Verwaltung und Leitung des städtischen Krankenhauses”
Akta Miasta Nowy Tomyśl sygn. 183 “Bau: a) des städtischen Wasserwerks, b) des Kreiskrankenhauses”

Czytaj dalej…


Klemens Pięta (1903-1966) – powstaniec

Klemens Pięta

Klemens Pięta – zdj. Eugenia Świetlińska – Pięta

Notkę biograficzną o swoim teściu nadesłała pani Eugenia Świetlińska – Pięta. Z radością zapraszam do lektury.

Czytaj dalej…


Wieża ciśnień – 101 lat – budowa i odbiór końcowy 1913/1914

Wieża ciśnień -   2012

Wieża ciśnień – 2012

Artykuł pierwotnie ukazał się w Przeglądzie Nowotomyskim 3/31/2014 

Poniższy tekst odleżał się chyba najdłużej ze wszystkich i miał być opublikowany na stulecie budowy wieży.
Przy okazji zbierania materiałów do Szlaku Turystyczno-Historycznego, pojawiło się wiele zagadek, które mogły być tylko rozwiązane przy pomocy solidnej kwerendy w Państwowym Archiwum w Poznaniu. Szczęśliwie nasze miasto ma znakomity przywilej, że zauroczona nim Gudrun Tabbert potrafi się wgryźć w koszmarne pisma niemieckich urzędników i poświęca swój czas rozplątując historyczne węzły naszego miasta.

Podzieliłem się kiedyś refleksją, że Nowy Tomyśl to miasto bez pamięci.  Zabawnym tego przykładem jest to, że nasze wodociągi obchodziły już 100 lecie istnienia w 2005, ponieważ ktoś kiedyś, właściwie bez żadnych przesłanek “zdecydował”, że wieża powstała w 1905. Podobnie miała się sprawa z naszym szpitalem. Początkowo na wielkiej tablicy przy wjeździe widniała data powstania 1905. Obie te znaczące budowle powstały w 1913 roku, a ich budowa była ściśle powiązana: szpital nie mógłby funkcjonować bez bieżącej wody.
Przed wodociągami powstała miejska gazownia, której budynek wielu mieszkańców jeszcze pamięta. Pierwsze uruchomienie gazowni nastąpiło 15 września 1903 roku.

Być może  wielu osobom wyda się to dosyć błahe: ten czy ów rok, ale w mojej ocenie trzeba takimi drobiazgami zapełniać poszarpane karty naszej historii.

I na koniec jeszcze jedna uwaga: burmistrzem w tamtym czasie był Paul Franke, proszę nie mylić z projektantem i wykonawcą budowlanym  z Bremy o nazwisku Carl Francke. Taki splot przypadków. Zwracam szczególnie uwagę na dosyć zabawny fragment gazety, w którym można przeczytać:  Nie radzę małym lub średnim gminom, na początku uruchomienia zakładu, od razu zakładać liczniki, ponieważ ludzie, gdy mają liczniki, nie używają wody.

No cóż.

Artykuł zawiera dosyć szczegółowe opisy budowlane, z których wynika, że właściwie sztuka budowlana jak i obliczenia budowlane nie zmieniły się przez 100 lat. Wymiana korespondencji pomiędzy inwestorem a wykonawcą jako żywo przypomina współczesne “docieranie”  inwestycji.  Na dokładkę po analizie dokumentów archiwalnych można nabrać duże wątpliwości co do solidności naszego (ówczesnego) mistrza budowlanego (czy raczej developera jak byśmy dziś powiedzieli) Hermanna Hasenfeldera, który w latach 1904 -1914 wybudował wiele domów m.in. zespół willi przy ul. 3 Stycznia.

 

Źródło – Archiwum Państwowe w Poznaniu:

Czytaj dalej…



Starsze wpisy »

Wykonanie: Piotr Mierzejewski